Όλα τα παιδιά είναι ικανά για εξαιρετικά πράγματα. Δεν υπάρχει γονίδιο ευτυχίας, γονίδιο επιτυχίας ή γονίδιο του κάνω εντυπωσιακά πράγματα. Η προοπτική για την ευτυχία και το μεγαλείο υπάρχει σε όλα τα παιδιά και θα σημαίνει διαφορετικά πράγματα σε διαφορετικά παιδιά. Δεν μπορούμε να αλλάξουμε το γεγονός ότι θα αντιμετωπίσουν προκλήσεις στο δρόμο τους. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να τα βοηθήσουμε να αποκτήσουν δεξιότητες έτσι ώστε οι προκλήσεις να μην μπορούν να τα λυγίσουν. Μπορούμε να χτίσουμε την ανθεκτικότητα τους. Το να μπορούν να επανέρχονται μετά από στρες, τραγωδία, τραύμα ή αντιξοότητα. Να είναι γενναία, περίεργα, ευέλικτα..

Τι συμβαίνει στο σώμα και στον εγκέφαλο

Αυτό που χρειάζεται να γνωρίζουμε είναι ότι σε περιόδους αντιξοότητας το σώμα περνάει μια σειρά αλλαγών που το κάνει γρηγορότερο, δυνατότερο, σε περισσότερη εγρήγορση, γινόμαστε δηλαδή μια ικανότερη εκδοχή του εαυτού μας. Ο καρδιακός μας παλμός ανεβαίνει, η πίεση του αίματος ανεβαίνει, η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη εκτοξεύονται σε όλο το σώμα. Βραχυπρόθεσμα αυτό είναι καλό αλλά όλα αυτά είναι φτιαγμένα για να κρατάνε λίγο.

Η αντίδραση στο στρες προκαλείται από την αμυγδαλή, το μέρος του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για τις αυθόρμητες, παρορμητικές αντιδράσεις μας. Από εκεί, στέλνονται στον εγκέφαλο μηνύματα να απελευθερώσει ένα χημικό κοκτέιλ (συν αδρεναλίνη και κορτιζόλη) να βοηθήσει το σώμα να αντιμετωπίσει το στρες. Όσο υπάρχει το άγχος, οι αλλαγές μένουν ενεργές. Αν όμως αυτό συνεχιστεί για πολύ, μπορούν να αποδυναμώσουν το ανοσοποιητικό σύστημα, το σώμα και τον εγκέφαλο. Το στρες μπορεί επίσης να προκαλέσει τον προμετωπιαίο λοβό, που είναι ο πύργος ελέγχου του εγκεφάλου, να «κλείσει» προσωρινά,. Έχει να κάνει με την προσοχή, την επίλυση προβλημάτων, την ρύθμιση συναισθημάτων και της παρορμητικότητας. (αυτό αναπτύσσεται μέχρι να τα 25 μας χρόνια). Μερικές φορές το να μην συμπεριλαμβάνουμε τον προμετωπιαίο λοβό μπορεί να είναι καλό, μπορεί να μην χρειάζεται να σκεφτούμε λογικά – να πρέπει να φωνάξουμε για βοήθεια χωρίς να σταματήσουμε να το επεξεργαστούμε.

Η ανθεκτικότητα σχετίζεται με την ικανότητα να ενεργοποιήσουμε τον προμετωπιαίο λοβό και να ηρεμήσουμε την αμυγδαλή. Όταν συμβαίνει αυτό αρχίζει να μεγαλώνει η ικανότητα μας να προσαρμοστούμε, να αναρρώσουμε ή να βρούμε μια λύση στο στρες, την πρόκληση ή την αντιξοότητα.

Καταλαβαίνουμε λοιπόν ότι αφού ο προμετωπιαίος λοβός αναπτύσσεται μέχρι τα 25 σχεδόν, χρειάζεται εμπειρία για να μάθει ένα παιδί το πως θα αυτορυθμιστεί. Θα υπάρξουν λοιπόν στιγμές που θα χρειαστεί να επέμβουμε και να γίνουμε εμείς οι λοβοί τους, αλλά μόνο όταν καταλαβαίνουμε ότι είναι κάτι που είναι αδύνατο να το κάνουν μόνοι τους και πρόκειται να «πνιγούν». Όχι να δυσαρεστηθούν ή να νιώσουν άσχημα, να πνιγούν.. Χρειάζεται δηλαδή ταυτόχρονα να αφήνουμε τα παιδιά να μαθαίνουν από την εμπειρία ακόμα κι αν αυτή τους προκαλέσει δυσάρεστα συναισθήματα. Είναι σαν να πρέπει να μάθουν, όπως κι εμείς πρέπει να μάθουμε, ότι τα συναισθήματα είναι κύματα, θα έρθουν και θα φύγουν, και μαθαίνουμε σιγά σιγά να περνάμε από μέσα τους. Και από τα μικρά κύματα θα πάμε στα μεγάλα..

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ

Εμείς που ξέρουμε τα παιδιά μας και την αναπτυξιακή τους φάση, και το κάθε παιδί βέβαια είναι ξεχωριστό, θα παρατηρούμε πολύ προσεκτικά για να αντιλαμβανόμαστε τι είναι ικανά να κάνουν και ποιες είναι οι ανάγκες τους.. και αυτό για να ξέρουμε αν πρέπει να επέμβουμε ή αν απλά πρέπει να είμαστε εκεί για να νιώσουν την ασφάλεια και όχι για να προσπαθήσουμε να φτιάξουμε αυτό που συνέβη.. να είμαστε εκεί για να τα ακούσουμε και να τα βοηθήσουμε να περιγράψουν αυτό που νιώθουν.. για να τους δώσουμε αγκαλιά χωρίς απαραίτητα να πρέπει να προσφέρουμε λύση ή επιδιόρθωση..

ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ

Η ανθεκτικότητα είναι μια δεξιότητα, είναι αυτό που παίρνουν τα παιδιά από την αξιοπιστία και την σταθερή παρουσία τουλάχιστον μιας υποστηρικτικής σχέσης. Στα πλαίσια μιας σχέσης αγάπης με έναν ενήλικα, τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να αναπτύξουν ζωτικές δεξιότητες να ανταπεξέλθουν. Η παρουσία ενός ενήλικα που ανταποκρίνεται μπορεί να βοηθήσει στο να αντιστρέψει ακόμα και τις σωματικές αλλαγές που ενεργοποιούνται με το στρες. Αυτό θα εξασφαλίσει ότι το αναπτυσσόμενο μυαλό, το σώμα και το ανοσοποιητικό προφυλάσσονται από τις καταστροφικές συνέπειες. Οποιοσδήποτε στη ζωή ενός παιδιού μπορεί να κάνει την διαφορά.

Οι ανθεκτικοί άνθρωποι πιστεύουν βαθιά μέσα τους ότι αξίζουν να αγαπιούνται και να ανήκουν.. και είναι η δική μας δουλειά να προσφέρουμε ένα τέτοιο περιβάλλον, γιατί το να αγαπιέμαι και να ανήκω είναι δικαίωμα όλων από την στιγμή που θα γεννηθούν.

ΝΤΡΟΠΗ

Ας μην χρησιμοποιούμε την ντροπή σαν εργαλείο μας. Αυτό είναι πολύ σημαντικό γιατί το να βάζουμε ταμπέλες και να χαρακτηρίζουμε τα παιδιά μας είναι σαν να τους φυτεύουμε την ντροπή μέσα τους και η ντροπή είναι παραλυτική. Έχει μεγάλο κόστος αυτό στην αίσθηση της αυτό-αξίας τους και στην υγεία τους. Έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά που μιλάνε στον εαυτό τους με αυτή τη φωνή της ντροπής είναι πολύ πιο πιθανό να καταλήξουν σε εξαρτήσεις, να παρατήσουν το σχολείο ή να χάσουν το ενδιαφέρον τους για αυτό και γενικά να έχουν υψηλού ρίσκου συμπεριφορές. Υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ ντροπής και ενοχής και θα μας ήταν πολύ χρήσιμο να καταλάβουμε και εμείς οι ίδιοι πως μιλάμε στον εαυτό μας.. γιατί είναι πολύ διαφορετικό να πεις σε ένα παιδί ότι είναι ανίκανος επειδή έκανε μια κακή επιλογή και πολύ διαφορετικό να του πεις : είσαι ένα υπέροχο παιδί αλλά η επιλογή που έκανες δεν είναι αποδεκτή. Γιατί έτσι αντιλαμβάνονται ότι μπορεί να αλλάξουν την συμπεριφορά, δεν χρειάζεται να αλλάξουν σαν άνθρωποι για να τους αγαπάμε. Ακόμα και αυτό το καλό κακό παιδί που λέμε όλη την ώρα είναι σημαντικό να το σταματήσουμε.

ΟΡΙΑ

Είναι επίσης πολύ σημαντικό να ξέρουμε να βάζουμε όρια. Ταυτόχρονα βέβαια χρειάζεται εμείς να έχουμε όρια. Η δουλειά μας ως γονείς δεν είναι απαραίτητα να είμαστε φίλοι με τα παιδιά μας ούτε πρέπει να τους αρέσουμε και να μας θεωρούν cool. Εμείς θα βάλουμε τα όρια και αυτά θα προσπαθήσουν να τα σπρώξουν και να τα ακυρώσουν. Και μέσα από αυτή την προσπάθεια θα μάθουν πως είναι να δοκιμάζουν διάφορους τρόπους για να περάσει το δικό τους. Και ξέρετε ότι μπορεί να γίνουν πολύ ευρηματικά, έτσι δεν είναι;; οι έρευνες και πάλι δείχνουν όμως ότι παιδιά που δεν είχαν κανένα όριο από την οικογένεια τους νιώθανε ότι οι γονείς δεν νοιάζονταν για αυτά και αυτό επίσης κουβαλάει πολύ ντροπή μέσα του. Και τα όρια γενικά δίνουν μια αίσθηση ασφάλειας και τα παιδιά μαθαίνουν να κρατάνε τα δικά τους όρια από το πόσο εμείς κρατάμε τα δικά μας. Γιατί δεν θα πρέπει να ξεχνάμε το ότι αυτό που είμαστε εμείς και πως κινούμαστε εμείς στην ζωή είναι πολύ καλύτερος δείκτης πρόβλεψης για το τι άνθρωποι θα γίνουν τα παιδιά μας, από το τι έμαθαν τα παιδιά και πόσα επιτεύγματα κατάφεραν.

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ

Χρειάζεται να ξέρουν τα παιδιά ότι τα συναισθήματα είναι εκεί για να τα βιώνουμε. Δεν υπάρχει συναίσθημα που δεν θα πρέπει να γίνει βίωμα, ακόμα κι αν για εμάς τους γονείς μπορεί να είναι δύσκολο να βλέπουμε το παιδί μας να βιώνει ένα δύσκολο συναίσθημα. Και ότι κάθε συναίσθημα είναι σημαντικό. Μπορούμε να τα συζητήσουμε, να μοιραστούμε μια δική μας εμπειρία για τότε που κλαίγαμε 2 μέρες και πως νιώσαμε τότε, αρκεί και πάλι να γνωρίζουμε κι εμείς πόσο σημαντικά είναι τα συναισθήματα και πως και εμείς επιτρέπεται να τα νιώθουμε και όχι να τα αγνοούμε ή να προσποιούμαστε ότι όλα είναι τέλεια όταν δεν είναι.

Και θα κλείσω με μια έρευνα που είναι από τις μεγαλύτερες που έχουν γίνει σε διάρκεια χρόνου από το Harvard, δηλαδή κράτησε πολλά χρόνια γιατί ακολούθησε τα παιδιά από 5-6 χρονών έως την ενήλικη ζωή τους, και η οποία συμπεραίνει ότι η επαγγελματική επιτυχία έχει να κάνει με το αν έκαναν δουλειές / αγγαρείες τα παιδιά από μικρά και όσο μικρότερα τόσο καλύτερα, απέκτησαν δηλαδή αυτή την νοοτροπία του σηκώνω τα μανίκια και χώνομαι όπου χρειάζομαι, μια νοοτροπία που διδάσκει ότι θα συνεισφέρω για το ευρύτερο καλό. Και ότι η ευτυχία στην ζωή έρχεται από την αγάπη. Και αυτό που είναι σημαντικό για τα παιδιά να μάθουν, πολύ περισσότερο από το να έχουν καλούς βαθμούς, είναι το πως να αγαπάνε άλλους και πως να αγαπάνε τον εαυτό τους. Και δεν θα το μάθουν αυτό αν δεν τα αγαπήσουμε εμείς ανιδιοτελώς και χωρίς προυποθέσεις. Να τους δείξουμε ότι για εμάς μετράνε σαν άνθρωποι και όχι σαν επιτεύγματα.

Πάμε να χτίσουμε σχέσεις ζωής;;

Με ευγνωμοσύνη

Χρύσα Τριανταφυλλίδου